एका छोट्या गावात रोहित नावाचा एक मुलगा राहत होता. त्याचं घर साधं होतं. वडील शेतात मजुरी करत आणि आई घरकामासोबत इतरांच्या घरी कामाला जात असे. घरात फारसं काही नव्हतं, पण आईवडिलांची एकच इच्छा होती की मुलगा शिकावा आणि आयुष्यात पुढे जावा.
रोहित लहानपणापासून हुशार होता, पण त्याच्यात एक मोठी कमतरता होती. तो सहज निराश होत असे. एखादा प्रश्न सुटला नाही, परीक्षा कठीण गेली, किंवा शिक्षकांनी रागावलं तर तो लगेच म्हणे, “हे माझ्यापासून होणार नाही.”
शाळेत त्याचा एक शिक्षक होता. त्यांचं नाव पाटील सर. ते विद्यार्थ्यांना केवळ पाठ्यपुस्तक शिकवत नसत, तर जीवनाचीही शिकवण देत असत. त्यांना रोहितचा स्वभाव लक्षात आला होता.
एके दिवशी गणिताचा तास चालू होता. सरांनी एक कठीण उदाहरण फळ्यावर लिहिलं. वर्गातील अनेक विद्यार्थ्यांनी प्रयत्न केले, पण उदाहरण सुटत नव्हतं. रोहितनेही प्रयत्न केला आणि थोड्याच वेळात पुस्तक बंद केलं.
तो म्हणाला, “सर, हे खूप कठीण आहे. मला जमणार नाही.”
सरांनी काही बोललं नाही. त्यांनी फळ्यावरचं उदाहरण तसंच ठेवलं आणि रोहितला वर्गानंतर थांबायला सांगितलं.
तास संपल्यावर रोहित थोडा घाबरतच सरांकडे गेला. सरांनी त्याला शाळेच्या मागच्या अंगणात नेलं. तिथे एक मोठा दगड पडला होता. सर म्हणाले, “रोहित, हा दगड हलवून दाखव.”
रोहितने दगड ढकलायचा प्रयत्न केला. पण दगड खूप जड होता. काही वेळानं तो थकला आणि म्हणाला, “सर, हा दगड खूप जड आहे. हलत नाही.”
सर हसले आणि म्हणाले, “तू खूप प्रयत्न केलेस का?”
रोहित म्हणाला, “हो सर, मी पूर्ण ताकद लावली.”
सरांनी पुन्हा विचारलं, “खरंच पूर्ण ताकद लावलीस?”
रोहित थोडा विचारात पडला. मग म्हणाला, “हो.”
सर शांतपणे म्हणाले, “नाही. तू पूर्ण ताकद लावली नाहीस.”
रोहित चकित झाला. तो म्हणाला, “सर, मी खूप प्रयत्न केले.”
सर म्हणाले, “तू मला मदत मागितली नाहीस. पूर्ण ताकद म्हणजे फक्त स्वतःची ताकद नाही. गरज पडली तर मदत मागणं, पुन्हा प्रयत्न करणं आणि हार न मानणं हीसुद्धा ताकद असते.”
रोहित काही क्षण शांत राहिला. त्याला सरांचं म्हणणं समजायला लागलं.
सर पुढे म्हणाले, “जीवनात अनेक प्रश्न येतील. काही सोपे असतील, काही कठीण. पण जर तू पहिल्याच प्रयत्नात हार मानलीस तर तुला स्वतःची खरी क्षमता कधीच कळणार नाही.”
त्या दिवसानंतर रोहितने स्वतःत बदल करण्याचा निर्णय घेतला. अभ्यास करताना प्रश्न कठीण वाटला तरी तो लगेच हार मानत नसे. तो पुन्हा पुन्हा प्रयत्न करीत असे. समजलं नाही तर मित्रांना किंवा शिक्षकांना विचारत असे.
सुरुवातीला त्याला अजूनही अडचणी येत होत्या. पण हळूहळू त्याचा आत्मविश्वास वाढू लागला. जे प्रश्न आधी अशक्य वाटत होते ते आता सुटू लागले.
एक वर्षानंतर शाळेत परीक्षा झाली. निकाल लागला तेव्हा रोहित वर्गात पहिल्या पाच विद्यार्थ्यांत आला होता. त्याच्या डोळ्यांत आनंद होता.
तो सरांकडे गेला आणि म्हणाला, “सर, त्या दिवशी तुम्ही मला दगड हलवायला सांगितला नसता तर कदाचित मी अजूनही पहिल्याच प्रयत्नात हार मानत बसलो असतो.”
सर म्हणाले, “दगड हलवणं महत्त्वाचं नव्हतं. तुला स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकणं महत्त्वाचं होतं.”
काही वर्षांनी रोहित मोठा झाला. त्यानं शिक्षण पूर्ण केलं आणि चांगली नोकरी मिळवली. पण त्याला नेहमी त्या दिवसाची आठवण येत असे. एका साध्या उदाहरणाने त्याचं आयुष्य बदललं होतं.
ही कथा विद्यार्थ्यांना एक साधा पण महत्त्वाचा धडा देते. अडचण आली म्हणून हार मानू नका. प्रत्येक मोठ्या यशामागे अनेक अपयश आणि प्रयत्न असतात.
अभ्यासात कधी कठीण प्रश्न येतील, कधी कमी गुण मिळतील, कधी इतर पुढे जाताना दिसतील. पण त्या क्षणी निराश न होता पुन्हा उभं राहणं हाच खरा यशाचा मार्ग असतो.
स्वतःवर विश्वास ठेवा, मेहनत करा, आणि गरज पडली तर मार्गदर्शन घ्या. कारण प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये काहीतरी खास असतं. योग्य प्रयत्न आणि चिकाटी असेल तर ते नक्कीच उजेडात येतं.
राज धनवे हे मराठीचे उत्साही लेखक आहेत. मुलांसाठी मजेदार गोष्टी, बोधकथा, ड्रॉइंग आणि पझल पुस्तके लिहितात. मराठी भाषा आणि सर्जनशीलतेचा प्रसार करणे हे त्यांचे ध्येय आहे.
2 thoughts on “विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी कथा- 1”