सोमवारची कहाणी

Somvar chi Katha Marathi: एक आटपाट नगर होतं. समृद्ध, शांत आणि नीतिमान राज्य. त्या राज्याचा राजा न्यायप्रिय होता; पण त्याच्या आयुष्यात एक मोठी अडचण निर्माण झाली होती. त्याच्या चार राण्या होत्या. प्रत्येक गुणी, प्रत्येक समर्थ; तरीही महालात समाधान नव्हतं.

राजाने राज्यकारभार नीट चालावा म्हणून प्रत्येक राणीला एकेक जबाबदारी दिली होती. पहिल्या राणीवर दूध-दुभत्याची जबाबदारी होती. दुसरी स्वयंपाक पाहायची. तिसरी मुलाबाळांचा सांभाळ करायची. आणि चौथी राणी राजाची सेवा करीत असे.

सुरुवातीला सगळं व्यवस्थित चाललं. प्रत्येक जणी आपापलं काम करत होती. पण काळ जसजसा पुढे सरकला, तसतसं तुलना सुरू झाली. “मीच का हे करावं?”, “माझं कामच जड का?”, “तिचं काम सोपं आहे.” अशा स्वरांतून मनातले प्रश्न बाहेर पडू लागले.

कामांवरून कुजबुज झाली. कुजबुजेतून वाद. वादातून भांडण. महालात अस्वस्थता वाढू लागली.

एके दिवशी हा प्रकार राजाच्या कानी गेला. राजा चिंतातुर झाला. राज्य जिंकणं सोपं, पण घर जपणं कठीण हे त्याला उमजलं. तो तसाच उठला आणि कचेरीत गेला. चेहऱ्यावर काळजी स्पष्ट होती.

इतक्यात तिथे वसिष्ठ ऋषी आले. राजाने त्यांचा योग्य तो आदर सत्कार केला. ऋषींनी राजाकडे पाहून विचारलं, “महाराज, तुमच्या मनात चिंता दिसते आहे. कारण काय?”

राजाने सगळा प्रकार सांगितला. “मी प्रत्येकाला योग्य ती जबाबदारी दिली. पण त्या एकमेकींशी वाद घालू लागल्या आहेत. मला काय करावं कळत नाही.”

ऋषी शांत हसले. “चला, महालात जाऊया.”

ते दोघे राण्यांच्या महालात गेले. चारही राण्यांना एकत्र बोलावण्यात आले. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर नाराजी होती.

ऋषींनी विचारलं, “तुमच्यात वाद का?”

पहिली म्हणाली, “मीच का दूध-दुभत्याचं काम करावं?”

दुसरी म्हणाली, “स्वयंपाकाचं ओझं माझ्यावरच का?”

तिसरी म्हणाली, “मुलांचा सांभाळ ही माझीच जबाबदारी का?”

चौथी म्हणाली, “मीच का दिवसभर राजाची सेवा करावी?”

राजा म्हणाला, “मला हीच कामं योग्य वाटली म्हणून मी दिली.”

ऋषींनी डोळे मिटले. काही क्षण अंतर्मुख झाले. मग त्यांनी एकेक राणीला वेगवेगळं संबोधायला सुरुवात केली.

ते पहिल्या राणीला म्हणाले, “तुला दूध-दुभत्याचं काम का दिलं गेलं, ते ऐक. आदल्या जन्मी तू गाय होतीस. रानात चरत असताना जवळच एक शिवलिंग होतं. भर दुपारी तू त्यावर दुधाच्या धारा धरून अभिषेक करीत होतीस. तुझी ती निःस्वार्थ सेवा अपूर्ण राहिली. ते व्रत पूर्ण व्हावं म्हणून तुला हा जन्म मिळाला. नवरा हा शंकरच आहे असं मानून त्याने दिलेलं कार्य कर. यातच तुझं कल्याण आहे.”

राणीच्या चेहऱ्यावर शांतता पसरली. तिने नम्रपणे मस्तक झुकवलं.

मग ऋषी दुसऱ्या राणीला म्हणाले, “तू आदल्या जन्मी एका गरीब ब्राह्मणाची पत्नी होतीस. कोरान्न मागून संसार चालवत होतीस. दर सोमवारी उपवास करून पाच घरी कोरान्न मागायचीस, त्याचा स्वयंपाक करून महादेवाला नैवेद्य दाखवायचीस. तुझ्या भक्तीवर देव प्रसन्न झाला. म्हणून तू आज राणी झालीस. स्वयंपाक ही केवळ जबाबदारी नाही, ती अन्नदानाची सेवा आहे. सर्वांना जेवू घाल, त्यांच्या आत्म्याला तृप्त कर. तुझं व्रत पूर्ण होईल.”

दुसऱ्या राणीच्या डोळ्यांत कृतज्ञतेचं पाणी आलं.

तिसऱ्या राणीला त्यांनी सांगितलं, “आदल्या जन्मी तू वानरीण होतीस. दर सोमवारी चांगली फळं शंकरांना अर्पण करायचीस आणि स्वतः उपाशी राहायचीस. त्या श्रद्धेमुळे तुला हा जन्म मिळाला. मुले ही देवाघरची फुले आहेत. त्यांचा सांभाळ प्रेमाने कर. यातच तुझं कल्याण आहे.”

तिसरी राणीही शांत झाली.

शेवटी ऋषी चौथ्या राणीला म्हणाले, “आदल्या जन्मी तू घार होतीस. आकाशातून उडताना खाली असलेल्या शिवलिंगावर दोन प्रहर सावली धरलीस. त्या क्षणभराच्या सेवेमुळे शंकर प्रसन्न झाले. त्यांनी तुला वैभव दिलं. आता तुझं कर्तव्य म्हणजे राजाला सुखी ठेवणं. त्यातच तुझं कल्याण आहे.”

चारही राण्यांच्या चेहऱ्यावरचा राग नाहीसा झाला होता. त्यांना समजलं की काम हे ओझं नसतं, ते पूर्वसंचिताचं फलित असतं. प्रत्येक जबाबदारीच्या मागे एक अर्थ असतो.

वाद निवळले. तुलना थांबली. प्रत्येक जणीने आपलं कार्य प्रेमाने स्वीकारलं. महालात पुन्हा समाधान नांदू लागलं. राजा निर्धास्त झाला.

ऋषींनी आपलं कार्य पूर्ण केलं आणि ते निघून गेले.

या कथेतला अर्थ साधा आहे. प्रत्येकाला आयुष्यात वेगवेगळ्या जबाबदाऱ्या मिळतात. त्या समान असतीलच असं नाही. पण त्या व्यर्थ नसतात. तुलना केल्याने मनात असंतोष निर्माण होतो. स्वीकार केल्याने समाधान मिळतं.

आपणही आपल्याला मिळालेलं कार्य प्रेमाने करावं. दुसऱ्याच्या वाट्याला काय आहे यापेक्षा आपल्या वाट्याला आलेल्या कर्तव्याचा अर्थ समजून घ्यावा. त्यातच शांतता आहे.