Mehanati Shetkari: मेहनती शेतकरी

Mehanati Shetkari: एका गावात गोविंद नावाचा एक शेतकरी राहत होता. गाव लहान होतं, पण माती सुपीक होती. गावाच्या भोवती डोंगर, मध्ये एक लहानसा ओढा आणि आजूबाजूला हिरवीगार शेती. गोविंदचं घर साधं होतं. मातीची भिंत, कौलारू छप्पर आणि अंगणात एक जुनी निमाची सावली. त्याची बायको, दोन मुलं आणि वृद्ध आई असे त्याचे कुटुंब होते.

गोविंद फार श्रीमंत नव्हता. त्याच्याकडे फक्त काही एकर जमीन होती. पण त्या जमिनीवर त्याचा अपार विश्वास होता. तो म्हणायचा, “जमीन आईसारखी असते. तिच्यावर प्रेम केलं, कष्ट घेतले तर ती कधी उपाशी ठेवत नाही.”

गावातले अनेक शेतकरी शेती करत होते, पण प्रत्येकाची पद्धत वेगळी होती. काही लोक नुसती पेरणी करून नशीबावर सोडून देत. पाऊस पडला तर पीक येई, नाहीतर हात रिकामे राहायचे. पण गोविंद तसा नव्हता. तो प्रत्येक काम विचारपूर्वक आणि मनापासून करायचा.

सकाळी अजून अंधार असताना तो उठायचा. अंगणातल्या विहिरीवर जाऊन पाणी काढायचा. जनावरांना चारा द्यायचा. मग नांगर, कुळव घेऊन शेतात जायचा. सूर्य उगवायच्या आधीच तो कामाला लागलेला असे.

एकदा गावात नवीन शेतकरी आला. त्याचं नाव रमेश. त्याने गावाच्या कडेला जमीन विकत घेतली. सुरुवातीला त्याला गोविंदचा उत्साह पाहून आश्चर्य वाटलं. तो म्हणाला, “इतका कष्ट का करतोस? शेवटी पिकं तर पावसावरच अवलंबून असतात.”

गोविंद हसला. तो म्हणाला, “पाऊस आपल्या हातात नाही, पण मेहनत आपल्या हातात आहे.”

पावसाळा जवळ आला. गोविंदनं आधीच शेत नांगरून घेतलं. माती भुसभुशीत केली. पाण्याचा निचरा व्हावा म्हणून छोट्या चर्‍या काढल्या. चांगलं बीज निवडलं. त्याची बायकोही त्याला मदत करायची. दोघं मिळून शेतात काम करत.

रमेशनं मात्र घाईघाईनं पेरणी केली. त्यानं माती व्यवस्थित तयार केली नव्हती. बीजही नीट निवडलं नव्हतं. त्याला वाटलं, एवढ्या तयारीची काय गरज.

काही दिवसांनी पाऊस पडू लागला. शेतात छोटे छोटे कोंब दिसू लागले. गोविंद रोज शेतात जाऊन रोपं पाहायचा. कुठे गवत वाढलं असेल तर ते उपटून टाकायचा. पाण्याचा अतिरेक झाला तर निचरा करायचा.

रमेशच्या शेतात मात्र गवत वाढलं. काही रोपं पाण्यात बुडाली. काही ठिकाणी माती घट्ट झाली. त्यानं त्याकडे फारसं लक्ष दिलं नाही.

काळ पुढे गेला. गोविंदच्या शेतातलं पीक हळूहळू दाट होऊ लागलं. हिरव्या लाटांसारखं ते वाऱ्यावर डोलत होतं. गावातले लोक ते पाहून कौतुक करत.

एके दिवशी रमेश गोविंदच्या शेतात आला. तो म्हणाला, “तुझं पीक इतकं चांगलं कसं? माझ्या शेतात तर अर्धंही उगवलं नाही.”

गोविंद शांतपणे म्हणाला, “जमीन सगळ्यांची सारखी असते. फरक फक्त मेहनतीचा असतो.”

रमेशला तेव्हा थोडी जाणीव झाली, पण अजून खरी परीक्षा बाकी होती.

त्या वर्षी अचानक वादळ आलं. जोराचा वारा आणि मुसळधार पाऊस. अनेक शेतांची पिकं आडवी झाली. काही ठिकाणी माती वाहून गेली. गावात चिंता पसरली.

वादळ शांत झाल्यावर सगळे शेतकरी आपापली शेतं पाहायला गेले. रमेशचं शेत बऱ्यापैकी खराब झालं होतं. माती घट्ट असल्यामुळे पाणी साचलं होतं. अनेक रोपं सडली होती.

गोविंदच्या शेतातही थोडं नुकसान झालं होतं, पण बहुतेक पीक टिकून होतं. कारण त्यानं आधीच पाण्याचा निचरा होईल अशी व्यवस्था केली होती.

रमेश त्या दिवशी खूप विचारात पडला. त्याला समजलं की मेहनत केवळ ताकदीची नसते, ती समजुतीचीही असते.

कापणीचा दिवस आला. गावात उत्साह होता. शेतकरी आपल्या कुटुंबासोबत शेतात उतरले. कोयत्यांनी कणसं कापली जाऊ लागली. ढिग साचू लागले.

गोविंदच्या शेतात भरपूर धान्य निघालं. त्याच्या घरात आनंदाचं वातावरण होतं. त्यानं धान्याचा काही भाग विकला, काही भाग घरासाठी ठेवला, आणि थोडं धान्य गरजूंना दिलं.

रमेशकडे मात्र पीक कमी झालं होतं. तो गोविंदकडे आला. त्याच्या आवाजात नम्रता होती. तो म्हणाला, “मी सुरुवातीला तुझी थट्टा केली. पण आता समजलो की शेती म्हणजे फक्त नशीब नाही. ती मेहनत, संयम आणि काळजी यांची गोष्ट आहे.”

संयमाची ताकद मराठी गोष्ट

गोविंद म्हणाला, “शेती माणसाला खूप काही शिकवते. जमीन शांत असते, पण तिचं उत्तर कष्टातून मिळतं.”

त्या दिवसापासून रमेशही बदलला. पुढच्या वर्षी त्यानं शेताची नीट तयारी केली. गवत काढलं. पाण्याची काळजी घेतली. आणि हळूहळू त्याचंही पीक सुधारू लागलं.

गावात लोक गोविंदचं उदाहरण देऊ लागले. ते म्हणायचे, “मेहनती शेतकरी कधी हरत नाही. कधी पीक कमी येईल, कधी जास्त येईल, पण त्याचा विश्वास आणि कष्ट कायम राहतात.”

गोविंद अजूनही रोज सकाळी लवकर उठत असे. सूर्य उगवताना तो शेतात उभा राहून माती हातात घेई. त्याला त्या मातीचा सुगंध आवडायचा. कारण त्या सुगंधात त्याच्या घामाचा, आशेचा आणि कष्टाचा भाग असायचा.

मेहनती माणसाचं आयुष्य कधीच रिकामं राहत नाही. त्याला यश उशिरा मिळेल कदाचित, पण मिळाल्यावर त्याची गोडी वेगळीच असते.

ही गोष्ट एवढंच सांगते की जमीन, काम आणि आयुष्य या तिन्ही गोष्टींना एकच नियम लागू होतो. जिथे मनापासून मेहनत असते, तिथे फळ उगवायला उशीर झाला तरी ते नक्की येतं.