जनाबाई आणि विठ्ठल कथा मराठी

Janabai and Vithoba Story in Marathi: पंढरपूरच्या आसपासच्या प्रदेशात खूप वर्षांपूर्वी जनाबाई नावाची एक साधी, गरीब पण अत्यंत भक्त स्त्री राहत होती. तिचं आयुष्य कष्टानं भरलेलं होतं, पण तिच्या मनात एकच आधार होता, तो म्हणजे विठ्ठल. विठ्ठलाचं नाव तिच्या श्वासात होतं. काम करताना, चालताना, झोपताना, उठताना तिच्या ओठांवर सतत विठ्ठलाचं नाम असायचं.

जनाबाई लहानपणीच आईवडिलांपासून दूर झाली होती. परिस्थितीनं तिला लवकरच जगण्याची कडू चव दिली. ती नामदेवांच्या घरी काम करू लागली. घरात झाडलोट करणं, पाणी आणणं, धान्य दळणं, भांडी घासणं अशी अनेक कामं ती करत असे. दिवस कष्टात जात असे, पण तिच्या मनात कधीही तक्रार नव्हती.

जनाबाईचं एक वैशिष्ट्य होतं. ती काम करताना गाणं म्हणायची. पण ते साधं गाणं नसायचं. ते विठ्ठलाचं अभंग असायचं. ती जात्यावर दळण दळत असे आणि म्हणत असे, “विठ्ठला, तुझं नाव घेत घेत हे दळण दळते आहे. माझे हात कामात आहेत, पण मन तुझ्या चरणी आहे.”

तिच्या या भक्तीमध्ये दिखावा नव्हता. ती मंदिरात जाऊन मोठमोठे विधी करत नसे. तिची पूजा तिच्या कामात होती. झाडू मारताना ती म्हणे, “विठ्ठला, तुझं घर साफ करते आहे.” भांडी घासतांना ती म्हणे, “ही भांडी तुझ्यासाठीच चमकवत आहे.”

असं म्हणतात की जिथे खरी भक्ती असते तिथे देवाला यावंच लागतं. जनाबाईच्या निरागस भक्तीने विठ्ठलही प्रसन्न झाला.

एके दिवशी पहाटेची वेळ होती. अजून अंधार होता. जनाबाई उठली आणि दळण दळायला बसली. जात्यावर हात फिरवत ती अभंग म्हणत होती. काम खूप होतं आणि शरीर थकलं होतं. काही वेळानं तिच्या डोळ्यांवर झोप येऊ लागली.

तेवढ्यात कुणीतरी तिच्या जवळ बसल्यासारखं तिला जाणवलं. तिनं डोळे उघडले. तिच्यासमोर एक सावळा, तेजस्वी पुरुष बसला होता. कमरेवर हात ठेवलेले, डोळ्यांत मायेची चमक. जनाबाई थबकली. तिला लगेच ओळख पटली.

तो दुसरा कोणी नव्हता. स्वतः विठ्ठल तिच्यासमोर उभा होता.

विठ्ठल हसून म्हणाला, “जनी, तू रोज माझ्यासाठी इतकं काम करतेस. आज मी तुझ्यासाठी थोडं काम करतो.”

इतकं बोलून विठ्ठलाने जात्यावर हात ठेवला आणि दळण दळायला सुरुवात केली. जनाबाई आश्चर्यानं पाहत राहिली. तिच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहू लागले.

ती म्हणाली, “विठ्ठला, हे काय करता? मी तुझी दासी. काम करायचं ते मला.”

विठ्ठल म्हणाला, “भक्त आणि देव यांच्यात मोठं लहान असं नसतं. जिथे प्रेम असतं तिथे सेवा दोघेही करतात.”

त्या दिवसापासून अशी अनेक कथा सांगितली जाते. कधी विठ्ठल तिच्यासोबत झाडू मारत असे. कधी भांडी धुवायला मदत करत असे. कधी पाणी आणायला जात असे. जनाबाईच्या साध्या आयुष्यात विठ्ठल तिचा सोबती झाला होता.

लोकांना हे कळलं तेव्हा त्यांना आश्चर्य वाटलं. काहींना विश्वास बसत नव्हता. पण ज्यांनी जनाबाईचं जीवन पाहिलं, त्यांना तिची भक्ती खरी वाटत होती.

एकदा नामदेवांच्या घरी बरीच कामं साचली होती. जनाबाई एकटीच सगळं करत होती. ती दमली होती, पण तिनं विठ्ठलाचं नाव सोडलं नाही. ती म्हणाली, “विठ्ठला, आज खूप काम आहे. हात दुखत आहेत. पण तुझं नाव घेत राहिले की शक्ती येते.”

त्या रात्री लोकांनी पाहिलं की घरातली कामं कशीबशी पूर्ण झाली आहेत. पण जनाबाई इतकी दमलेली होती की ती झोपली होती. लोकांना कुतूहल वाटलं. इतकी कामं तिनं एकटी कशी केली?

हे पण वाचा:- संत तुकारामांची भक्ती

जनाबाई हसून म्हणाली, “मी एकटी नव्हते. माझा विठ्ठल होता सोबत.”

तिच्या अभंगांतही ती हीच भावना व्यक्त करत असे. ती म्हणायची की विठ्ठल माझा मित्र आहे, माझा सोबती आहे. देव दूरच्या आकाशात नसतो. तो आपल्या कामात, आपल्या श्वासात, आपल्या साध्या जीवनात असतो.

जनाबाई मोठी विदुषी नव्हती. तिनं मोठी शास्त्रं शिकली नव्हती. पण तिच्या शब्दांतून भक्तीचा गोडवा झरत असे. तिचे अभंग साधे होते, पण मनाला भिडणारे होते.

हळूहळू तिची कीर्ती दूरदूर पसरली. लोक म्हणू लागले की खरी भक्ती कशी असावी तर जनाबाईसारखी. जिथे अहंकार नाही, दिखावा नाही, फक्त प्रेम आणि विश्वास आहे.

जनाबाईचं आयुष्य बाहेरून पाहिलं तर साधं होतं. पण तिच्या मनात विठ्ठलाचा सहवास होता. म्हणून तिचं आयुष्य समृद्ध होतं.

या कथेत एक मोठा संदेश दडलेला आहे. देवाला मोठमोठ्या अर्पणांची गरज नसते. त्याला हवी असते ती मनाची शुद्धता. काम करताना जर मनात भक्ती असेल तर तेच काम पूजा बनतं.

जनाबाईने हे आपल्या आयुष्याने दाखवून दिलं. तिनं शिकवलं की भक्ती म्हणजे मंदिरातला एक तास नाही. भक्ती म्हणजे दिवसातील प्रत्येक क्षण.

आणि जिथे अशी निरागस भक्ती असते, तिथे विठ्ठलाला स्वतः येऊन जातं फिरवावंसं वाटतं.